Letërsia e vjetër shqiptare

Titulli: Letërsia e vjetër shqiptare Fri Apr 18 2008, 18:21

-Konteksti historik dhe kulturor-

Letërsia e vjetër shqiptare që rrok tre shekujt e para të shkrimit të saj nga Barleti deri te De Rada duhet parë në veshtrimin historic dhe tipologjik të saj. Nëpërmjet vështrimit historic jepet rrjedha kohore afro trishekullore e shfaqjes së letërsisë së vjetër shqiptare si dhe zhvillimit të saj në mjedisin shqiptar. Veshtrimi tipologjik shfaq hapur karakterin e kësaj letërsie të shfaqur në kohë dhe në hapësirë pa një vazhdimësi te fortë te ndërmjetvjetshme. Në këtë këndveshtrim letërsia e vjetër shqiptare ka kaluar nëpër tri faza letrare.

* E para Letërsia e humanizmit ne shekullin XVI me përfaqsues kryesor Marin Barletin.
* E dyta Letërsia filobiblike që përfshin autorët e shekujve XVI ,XVII ,XVIII siç janë Gjon Buzuku , Pjetër Budi , Frang Bardhin etj.
* E treat Letërsia jofetare laike e Vjershëtarëve të shekullit XVIII me përfaqsues Nezim Beratin , Hasan Zyko Kamberi , Muhamet Kyçykun etj.

Humanizmi dhe nacionalja

Si kudo në Evropë edhe ne shqipëri humanizmi u zhvillua nën ndikimin e humanizmit Italian. Veçori themelore e humanizmit shqiptar ishte qëndrimi kundër turqve për të ruajtur mëvetsin jetësore dhe kulturore. Humanistët shqiptar I përkasin përkatsisht elites kulturore të shqiptarëve që ikën ne Itali pas vdekjes së Skenderbeut.

Kultura e krishterë

Shkrimtarët filobiblik duke qenë të gjithë priftërinjë dhe duke I botuar te gjitha veprat nga propaganda Fide shkrimin e vet letrar e mbështesin në shkrim biblik.

Kultura e lindjes

Në shek XVIII një prodhim të veqantë letrar në shqip e bëjnë autorët e qendrave jugore të Shqipërisë. Në vështrimin e sotëm të termit këta autorë janë : Letrarë dhe Laikë.